Tuesday, September 19, 2017

ಕಾಲದ ಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಅಲುಗಾಡದ ಮನೆ



ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ - ದಧಿಗಿಣತೋ  - ಅಂಕಣ / 11-8-2017

              ನೂರು ವರುಷ ಮೀರಿದ 'ಬಡೆಕ್ಕಿಲ' ಮನೆಯ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟರು (70) ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿ ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಮನೆಗೂ ಹೊಸೆದ ಗಾಢ ನಂಟನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಡ್ ಬಂದಿದೆ. ಜಾಗಟೆ ಹಿಡಿದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಗುಣುಗುಣಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಾವಾಹಿನಿಯ ಗುಂಗು ಬದುಕಿನ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
              ಬಂಟ್ವಾಳ (ದ.ಕ.) ತಾಲೂಕಿನ ಕೆದಿಲ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ, ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆ.  ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಪ್ಪಳ ಸದ್ದು ಮಾಡಿದರೆ, ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ-ಮದ್ದಳೆ ಸದ್ದು, ಬಂಧುಗಳು ವಿನೋದಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು. ಅಂದರೆ ಯಕ್ಷ ನಿನಾದವು ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ. ಮೊದಲು 'ಸಣ್ಣುಞಿ ಅಜ್ಜ' ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಮನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾದ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟರ ತನಕವೂ ಹರಿದಿದೆ.
              ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆತನದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಈಗ ಮಾತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕುವ ಹಿರಿಯರು ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್. ಇವರು ಭಾಗವತರು. ಅಗರಿ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತ. ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ನಿಶ್ಚಿತ ಕೂಟ, ಆಟಗಳಿದ್ದುವು. ಈಗಲೂ ಕುಟುಂಬ, ಆಪ್ತರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಇವರೇ ಭಾಗವತರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಂದು ಕಲಾರಾಧನೆಗೆ ಮಣೆ.
              ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಇತರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿರಬೇಕೇಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರವರ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ. ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಪ್ರಿಯ. ಅದು ಮನೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಬಂದ ಸೊಸೆಯಂದಿರೂ ಕೂಡಾ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರೇ! ದೈನಂದಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೊರತಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಅಪರೂಪ.
             ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ, ಪೂಜೆ, ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿದ್ದರೆ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಖಾಯಂ. ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಮೀನಮೇಷ ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಲಾಪ. ಯಾರ್ಯಾರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಿಗದಿ. ಜತೆಗೆ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಂಚೋಣ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗುರುತು ಹಾಕಿ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
             ಮನೆಯ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರು ದೂರದೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳ ಜತೆಗೆ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯೂ ಪೋಣಿತವಾದಾಗ ಸಮಯ ಹೊಂದಾಣಿಸಿಕೊಂಡೇ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಊಟವಾಗಿ ಕೈತೊಳೆದ ತಕ್ಷಣ ಯಾರೂ ತೆರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬರುವಾಗಲೇ ತೆರಳಲು ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ಟಿಕೇಟ್ ಮಾಡಿ ಬಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾರಾಧನೆ ಮೂಲಕ ಹಿರಿಯರ ನೆನಪು ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ, ಎನ್ನುವ ಸದಾಶಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆದಿಲ ಗಣರಾಜ ಭಟ್. ಇವರು ಅರ್ಥಧಾರಿ, ವೇಷಧಾರಿ.
           'ಮನೆ ತಾಳಮದ್ದಳೆ'ಯು ಕಳೆದ ಕಾಲಮಾನದ ಸಂಭ್ರಮ. ಮನೆಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲದೆ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕೂಟಗಳು ಆ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಲಾವಿದರು ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೂ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರ ವಾಗ್ಯುದ್ಧ, ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಮನೆ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ," ಎಂದು ಅರ್ಥಧಾರಿ ಅಡ್ಕ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಯಾವಾಗಲೂ ನೆನಪಿಸುವುದುಂಟು. ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯ ಕೂಟವೂ ಈ ಆಶಯದಿಂದ ಹೊರತಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಿರಿಯರು ಅನುಸರಿಸಿ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
              ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟರ ವಾಸ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಳೆದ ಕಾಲದ ಕಥನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ  ನಾನು ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯ. ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಜೋಶಿಯವರ ಸಹೋದರ ನಮ್ಮೂರಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಒಲವಿತ್ತು. ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಿಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವರು ತುಂಬಾ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು.
                ಕೆದಿಲ ವಾಲ್ತಾಜೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್.ವಿ.ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಅರ್ಥಧಾರಿ. ಅವರಿಗೆ ಕುಬಣೂರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ರಾಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಒಡನಾಟವಿತ್ತು. ಹಲವೆಡೆ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕೂಟಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಹಿರಿಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಖುಷಿ. ಆಗ ಅಂಡೆಪುಣಿ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಭಾಗವತರು. ಅವರದು ಉತ್ತಮ ಕಂಠಶ್ರೀ. ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಜ್ಞಾನ. ಬಳಿಕ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಆಸಕ್ತಿ ನನಗೂ ಅಂಟಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ 'ಮಟ್ಟು' ಮುಖ್ಯ. ಈಗಿನಂತೆ ಪದ್ಯವನ್ನು ಲಂಬಿಸುವ ಕ್ರಮ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಲಂಬಿಸಿದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಅಲ್ಲ.
              ಗತ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟರು ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರು - ಊರಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ತಾಳಮದ್ದಳೆ. ಪ್ರಸಂಗ ವಾಲಿ ಮೋಕ್ಷ. ಹಿರಿಯರಾದ ಕರಾಯ ಕೊರಗಪ್ಪರ 'ವಾಲಿ'ಯ ಪಾತ್ರ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ - ವಾಲಿಯ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಣವು ನಾಟಿದ ನಂತರ ಆತ ರಾಮನನ್ನು ಜರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವ ದೃಶ್ಯ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕನನ್ನು ಮಲಗಿಸಿ ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು! ಅಂದರೆ ವಾಲಿಯು ಅಂಗದನನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳಲು ಮೂಡ್ ಬರುತ್ತಿತ್ತಂತೆ.
             ಮೊದಲು ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲೂ ದೃಶ್ಯವು ಹೊಸೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ದಕ್ಷಾಧ್ವರ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ 'ವೀರಭದ್ರ' ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಾರಣೆ, ದುಶ್ಶಾಸನ ವಧೆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ 'ದುಶ್ಶಾಸನ'ನನ್ನು ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸುವ ದೃಶ್ಯ, ಭಾರ್ಗವ ವಿಜಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ’ಜಮದಗ್ನಿಯು’ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು 'ಲೈವ್' ಆಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಿರಿಯರು ಮಾತಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಗಾಢವಾಗಿ ಅವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
              ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯ ಯುವಕರು ನಗರ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತುಷ್ಟ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಗುಂಗಿಗೆ ಮಸುಕಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿರಿಯರು ವಯೋಧಿಕ್ಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೂಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕಾಲದ ಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿದರೂ, ಕಲೆಯ ಆಸಕ್ತಿ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಹತ್ತೋ ಹದಿನೈದು ಮಂದಿ ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೋ, ಮುಮ್ಮೇಳಕ್ಕೋ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲದೆ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ವಯಲಿನ್, ತಬಲ.. ಹೀಗೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲೂ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಭಗತನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
          ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಆಶಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿಸಲು ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯ ಯಕ್ಷಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಘಟಿತ ರೂಪ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 2013ರಲ್ಲಿ 'ಯಕ್ಷಕೂಟ ಬಡೆಕ್ಕಿಲ' ಸಂಘವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.     ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮನೆ ಎಂದಾಗ ಕುರಿಯ, ಪದ್ಯಾಣ, ಕೆರೆಮನೆ, ಕರ್ಕಿ.... ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಮನೆತನಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸ. ಬಡೆಕ್ಕಿಲ ಮನೆಯೂ ಕೂಡಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯೊಂದರ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಕಾಣ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಕಲಾತೇವ ಆರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮನೆತನದ ಗಟ್ಟಿ ಬಳುವಳಿ.

Saturday, September 16, 2017

ಕೂಟಬದ್ಧತೆ ನಿಯತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಂಬಳ


ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ’ದಧಿಗಿಣತೋ’ ಅಂಕಣ / 14-7-2017
  
               ಅಧ್ಯಾಪಕ ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣು. ಅವರಿಗೆ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಮಾಜದಿಂದ ಗೌರವದ ಮಾನ-ಸಂಮಾನ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯದೊಳಗೆ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಬೀರಿ ತಾನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪುತ್ತೂರು ಪಾಣಾಜೆಯ ಬಿ.ಎಸ್.ಓಕುಣ್ಣಾಯರು. (ಬೊಳ್ಳಿಂಬಳ ಸುಬ್ರಾಯ ಓಕುಣ್ಣಾಯ) ಬಹುಕಾಲ ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಈಗವರಿಗೆ ಎಂಭತ್ತಮೂರು.
ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯಣ್ಣ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಧಾರಿ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅಧ್ಯಾಪಕ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಲುಮೆಯ ನಿಲುವು. ಎದ್ದು ತೋರುವ ಗಾಂಭೀರ್ಯ. ಅದರೊಳಗೆ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿರುವ ಹೂ-ಮನಸ್ಸು, ದಣಿವಿಲ್ಲದ ದುಡಿಮೆ. ಹೀಗೆ ಅವರ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳಿಗೆ ದಶಬಾಹುಗಳು.
                ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದವರು. ಅಂದಿನ ವಾಗ್ವೈಖರಿ, ಪುರಾಣ ಲೋಕದ ಜಾಲಾಟ, ಮಾತಿನ ಸರಸ-ವಿರಸಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಾಲಮಾನದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
                ಇವರ ತಂದೆ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ಕವಿಭೂಷಣ ವೆಂಕಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟರ ಶಿಷ್ಯ. ಆ ಸಮಯದ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಬಿ.ಎಸ್. ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಒಡನಾಟ. ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತೃವಾಗಿಯೇ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಏಕಲವ್ಯ! ಶಲ್ಯ, ಕೌರವ, ಧರ್ಮರಾಯ, ಕೌರವ, ಪ್ರಹಸ್ತ, ಕರ್ಣ, ಭೀಷ್ಮ.. ಹೀಗೆ ಪ್ರೌಢ, ವೈಚಾರಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಖ್ಯಾತಿ ತಂದವು. ವಾಲಿ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಸಂಗದ 'ವಾಲಿ'ಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಪನ್ನತೆಯಿಂದಾಗಿ 'ವಾಲಿ ಓಕುಣ್ಣಾಯರು' ಎಂದು ಆಪ್ತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತರು.
                   ಪಾತ್ರ ವಿಶೇಷಣವು ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸೆದ ಬಗೆ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೆ. ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ದಿನಮಾನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳ ಜತೆ ಒಡನಾಟವಿತ್ತು. ಅದು ನನ್ನ ಕಲಾ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಯಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳ ಗತ್ತು-ಗೈರತ್ತುಗಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು. ಇವರೆಲ್ಲರ ಅರ್ಥಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, ಹೇಳುತ್ತಾ ನನ್ನದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ.”ವಾಲಿವಧೆ’ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೂಟ ಇದ್ದರೆ ’ವಾಲಿ’ಯ ಅರ್ಥ ನನಗೆ ಖಚಿತ. ಹಾಗಾಗಿ ಪರಿಚಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರ ಹೊಸೆಯಿತು!
                    ಕಲೆಯಲ್ಲಿ  ದೈವೀಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವರು. ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಾಕಾಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ. ಪ್ರಸಂಗದ ಪದ್ಯವನ್ನು, ಕಥಾನುಭವವನ್ನು ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಳಜಿ ಅನನ್ಯ. ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಭಾಗವತದ ಮೂಲಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಹುತೇಕ ಪದ್ಯಗಳು ಕಂಠಪಾಠ.
"ಓಕುಣ್ಣಾಯರದು ವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ನಿಯತ್ತಿನ ಜೀವನ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಸ್ವಭಾವವರಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರೊಬ್ಬ ಭಾವಜೀವಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಅರ್ಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮನ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಮೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅಪಾರ ಓದುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಸೊರಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನಿದಿರು ಅರ್ಥಹೇಳಿದ ಕಲಾವಿದನ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಧಾನ - ನಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಧನಾತ್ಮಕ ಅಂಶ" ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲ ಮಧೂರು ವೆಂಕಟಕೃಷ್ಣ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ.
                  "ಪುರಾಣದ ಕಥಾ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಓಕುಣ್ಣಾಯರ ನಿಯತ್ತು ಗಾಢ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದ ಅಂಶಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಅವರು ಸಹಿಸರು. ಪದ್ಯದಿಂದ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಟಚ್ ಕೊಡುತ್ತಾ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವ ಸೊಗಸು. ಎದುರಾಳಿ ಪದ್ಯದ ಆಶಯದ ಆಚೀಚೆ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ಹೇಗೋ ಹೊಂದಿಸಿ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ ಅವರದು. ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎತ್ತಲೋ ವಿಷಯಾಂತರ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ. ಪ್ರಸಂಗದ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದರೊಳಗೆ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು", ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
                ’ಅರ್ಥಧಾರಿಯು ಪಡಿಮಂಚದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಭಾಗವತರನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅದು ಭಾಗವತರಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದಂತೆ’ ಎನ್ನುವ ನಂಬುಗೆಯಿತ್ತು. ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮೀರಿ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಕಲಾವಿದನಾದವರು ರಂಗದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರಬೇಕು. ನಿಜ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಬಾರದು. ದ್ವೇಷ ಭಾವನೆ ತಾಳಬಾರದು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಗೆ ಸಾಧಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೇನಾದರೂ ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂತೆಯೇ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳು ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ವೇಷ ಮಾಡುವಾಗ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಗುಣಗಳು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಾರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ಅಗತ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನೇ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ವೇಷಧಾರಿಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ - ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ರಂಗದ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
                ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ದನಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗೆಲ್ಲಾ ಶಬ್ದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹಿಂಜಿ ಮಾರಾಮಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಧರ್ಮವೂ ಅಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಮಧ್ಯೆ ರೋಚಕವಾದ ಪಂಚಿಂಗ್, ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳು ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣದ ವಿಚಾರಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ಪಸರಿಸಬಾರದು. ತಪ್ಪನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳು ಅದನ್ನೇ ಸರಿಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ತಪ್ಪುಸಂದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಥಧಾರಿ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಓಕುಣ್ಣಾಯರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಎಚ್ಚರದ ಕೂಟಬದ್ಧತೆಗಳು ಸದಾ ಜಾಗೃತ.
                 ಆರೇಳು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆತುಕೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹೊಣೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಬದುಕಿಗೆ ಸುಭಗತನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದುವು.  ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಂಡುದರಿಂದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹಗುರಮಾಡಿಕೊಂಡ ಜಾಣ್ಮೆ ಅವರಿಗೆ ಒಲಿದತ್ತು. ತಾನು ನಂಬಿದ ಸತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಿಜದ ನೇರಕ್ಕೆ ನಡೆದು ತೋರಿದ ಹಿರಿಯ. ಪುತ್ತೂರಿನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಸಂಪದ ಸಂಘಟನೆ, ಸಂಪದ ಟ್ರೇಡರ್ಸ್ ಗೋತ್ರ-ಪ್ರವರ ಸೂಚಿ, ಶಿವಳ್ಳಿ ಸಮಾವೇಶ.. ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವರು.
                  ತನ್ನ ತಂದೆಯವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 'ಬೊಳ್ಳಿಂಬಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಓಕುಣ್ಣಾಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ'ದ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರುಷದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ದಶಮಾನದ ಸಂಭ್ರಮ. ಓಕುಣ್ಣಾಯರ ಮಡದಿ ಸರೋಜ. ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣು, ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು. ಎಲ್ಲರೂ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಓಕುಣ್ಣಾಯರಿಗೆ 2014ರಲ್ಲಿ  ಸಹಸ್ರಚಂದ್ರ ದರ್ಶನದ ಭಾಗ್ಯ ಒದಗಿತ್ತು.  ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಾಯಾನದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ 'ಸಾರ್ಥಕ' ಎನ್ನುವ ಅಭಿನಂದನ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ್ದರು.

Wednesday, September 13, 2017

ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಳಚದ ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆ

ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ - ದಧಿಗಿಣತೋ - ಅಂಕಣ / 21-7-2017

             ಕಾಲದ ವಾಯುವೇಗಕ್ಕೆ ಬದುಕು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಏಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳ ಗಾಢತೆ ಮಸುಕಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿನಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಂದ ಕಾಲವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮರೆವಿನೊಳಗೆ ಸಾಧನೆ, ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶೇಷಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಕುಬ್ಜವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಲದ ವೇಗಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡು ಅಲುಗಾಡದೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ನಿಂತ ಸಾಧಕರ ಸಾಧನೆಗಳು ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡುವಿಕೆಯೊಳಗೆ ಅವರ ಅಪ್ಪಟ ತ್ಯಾಗವಿದೆ, ತಪಸ್ಸಿದೆ. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು, ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಚಿಯವರು. ಅವರು ಕಟೀಲು ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರುವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ಸಂಘಟಕ.  ಅವರು ದೂರವಾಗಿ ವರುಷ ಸಂದಿತು.
             ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೆಜ್ಜೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಗುರು. ಶಿಸ್ತಿನ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಇಲಾಖೆಯ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ! ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತನ್ನು ತಂದರು. ಎಳೆಯ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓದಿದರು. ಮನ ಗೆದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರನ್ನು ನೆನಪಿಸದ ಶಿಷ್ಯರು ಕಡಿಮೆ! 1964ರಲ್ಲಿ ಕಟೀಲು ಶಾಲೆಗೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬಂದ ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿ ತನಕವೂ ಒಂದೇ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಕೊಠಡಿ! ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಎಕ್ಕಾರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪನ.
           ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಹೊರಳೋಣ. ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಕಟೀಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೇವಲ ಅಧ್ಯಾಪಕ. ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಿಂಗಳ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಮೂಲಕ ಅವರೊಳಗಿನ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಮೇವು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತಾ ಬೆಳೆದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪಾಕ ಪರಿಪಕ್ವವಾಯಿತು. ಕಲಾ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಟದ ಶುಭ್ರತೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ತನಕವೂ ಈ ಶುಭ್ರತೆಗೆ ಹೊಳಪಿತ್ತು. ಇತರರಲ್ಲೂ ಶುಭ್ರತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನ ನಿಲುಕಿಗೆ ಬಾರದೇ ಇದ್ದಾಗ ಮಂದಹಾಸದೊಳಗೆ ಇಳಿದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.
             1974, ಭ್ರಾಮರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿಯ ಹುಟ್ಟು. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ದುಡಿತ. ಮಂಡಳಿಯು ಕಟೀಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಬಯಲಾಟ ಸಪ್ತಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರವಾಯಿತು. ಸಂಘಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಘಟಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಿವಿಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನೆಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಜತೆಗೆ ಸಪ್ತಾಹದ ಆಟಗಳ ನೋಟಕರಾಗಿದ್ದು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಪ್ಪನ್ನು ಹೇಳಲು ಎಂದೂ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. "ವಿಮರ್ಶೆ ಮುಖಸ್ತುತಿಯಾಗಬಾರದು. ಅದು ಕಲಾವಿದನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರಕ. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೂದಲು ತೆಗೆದಂತಿರಬೇಕು. ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಸಲ್ಲದು," ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದರು.
               ಕಟೀಲಿನ 'ಸರಸ್ವತಿ ಸದನ'ವು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮನೆ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲೇ ಆತಿಥ್ಯ. ಕಲಾವಿದರು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ತಿಂದು ತೇಗಿದಾಗ ಖುಷಿ ಪಡುವ ಜಾಯಮಾನ. ಉಪಾಹಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಆತಿಥ್ಯವೇ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆತಿಥ್ಯದ ನಿಜಾರ್ಥದ ಸಾಕಾರತೆಗೆ ಪುಚ್ಚೆಕರೆ ಒಂದು ಉಪಮೆ. ಪ್ರತೀ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ ಸ್ವಾಗತ-ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಕೊನೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದ - ಇದು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಪಾತ್ರವೇ. ಕಲಾವಿದರು ತಂತಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.  ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ!
             ಹದಿನೈದು ವರುಷದ ಹಿಂದಿನ ಮಾತಿನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಮಕ್ಕಳ ಯಕ್ಷ ಸಂಭ್ರಮದ ವೇದಿಕೆ. ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - "ರಂಗಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೇಳದಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗದಿಂದ ಸಾಧ್ಯ. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ಮೇಳದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ರಂಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲದು." ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಒಡನಾಟದ ನೆನಪಿನ ತೇವ ಅರಿಲ್ಲ. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ರಂಗವೇರಿದರೆ ವೃತ್ತಿ ರಂಗದಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಂಗಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದೆಂಬ ಆಶೆ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು.
              "ಕಲಾವಿದರ ಕುರಿತು ಅತೀವ ಕಾಳಜಿ. ಶಿಸ್ತಿನ ನೇರ ಕಟುನುಡಿ ಅವರ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ಚುಟುಕಾಗಿ, ಹರಿತವಾದ ಮಾತುಗಳು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಬದ್ಧ, ಲಂಬಿತ, ಅನಗತ್ಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ." ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತನ್ನ ಮೊನಚಾದ ಚುರುಕು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕಲೆ ಅವರದು ಎಂದು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಗುಂಡ್ಯಡ್ಕ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟರು ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಟೀಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೂಟಾಟಗಳ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೊರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹೊರೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ಹೊರಿಸಿದ್ದಲ್ಲ!
              ಬಯಲಾಟ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚತುರ. ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಆಡಿಸುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯಿತ್ತು. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ವಿಧಾನ ಹೃದ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಓರ್ವ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ, ಅವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯ ವಿಶೇಷತೆ, ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯು ಭಟ್ಟರಂತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಾರದು. ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ.  ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದಲ್ಲೇ 'ನಮ್ಮವ'ರಾಗುವ ಆಪ್ತತೆ. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಮುಕ್ತ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ, ಅಹಮಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೊ ಮಂದಿ ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ, ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಎಂದೂ ಹಗುರವಾದದ್ದಿಲ್ಲ.
             ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ ಡಿ.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ್ ಅವರು ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರ ವಿನಯವಂತಿಕೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, "ಒಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಭಾಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆದಿದ್ದೆ. ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ 'ತಾನು ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಾಸ್ಟ್ರು, ನಿಮ್ಮದು ಕಾಲೇಜು. ನನ್ನ ಮಾತು ಸಾಕಾದೀತೇ.' ಇದು ಅವರ ಚಿಂತೆ. ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಪ್ರೌಢ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬಿಡಿ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮಹಾಸದರಿಗೂ ಅದು ನಿಲುಕದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಖಂಡಿತಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ. ಸದಾ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಲವು ಹೊಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ. ಅವರಿಗೆ ಅವರೇ ಸಾಟಿ.
              ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಕಲಾವಿದರೇ ಸಂಘಟಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲೇ ಅವರ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಿರುತ್ತದೆ! ಇತ್ತ ಸಂಘಟನೆಯೂ ಬೆಳೆಯದು, ಅತ್ತ ತಾನೂ ಬೆಳೆಯಲಾರ! ಕೆಲವರಿಗದು ಇಷ್ಟವೂ ಕೂಡಾ. ಆದರೆ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಸಂಘಟಕನಾಗಿದ್ದರೆ ಜರಗುವ ಕೂಟಾಟಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ತಾನೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಬೆಳೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಲ್ಲ. ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರು ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದರು, ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು. ಇಂದ್ರಜಿತು, ಶಿಶುಪಾಲ, ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಪ್ರಸಂಗದ ವಿದುರ, ಕೃಷ್ಣ; ವಾಲಿವಧೆಯ ಸುಗ್ರೀವ.. ಇಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಕಟೀಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿ, ಕಮ್ಮಟಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಎಂದು ಮೂಲತಃ ಕಟೀಲಿನವರೇ ಆಗಿದ್ದ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಡಲಾಚೆಯಿರುವ ಪದ್ಮನಾಭ ಕಟೀಲು ಕೃಷ್ಣ ಮಾಸ್ಟ್ರ ಜತೆಗಿನ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ಮಾತು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
                  ಬದುಕಿನದ್ದಕ್ಕೂ ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆಯವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದವರು. ಮಾತು ಅವರ ಸರ್ವಸ್ವ. ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತು ಮೌನವಾಗಿತ್ತು. ಮೌನವಾಗಿದ್ದಾಗ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟೂ ಹೊತ್ತು ಮೌನಕ್ಕೆ ಜಾರಿಸಿದರು! ಹಲವು ಬಾರಿ ಮುಖ ನೋಡಿದರು, ಆಗಸ ದಿಟ್ಟಿಸಿದರು! ಪರಸ್ಪರರ ಮಧ್ಯೆ ಅಂಧಕಾರ.. ಅಲ್ಲಲ್ಲ.. ಗಾಢಾಂಧಕಾರ. ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪುಟಿಯುತ್ತಾ ಇದ್ದಂತೆ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಅಷ್ಟೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು. ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಇದ್ದಾಗ ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಭಿಮಾನಗಳು! ಹಿಂದೆ ಸರಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನದ ಗಾಢತೆಗೆ ಮಸುಕು. ಇದುವೇ ಜೀವ-ಜೀವನ. ಕಾಲದ ವಾಯುವೇಗದ ಪರಿಣಾಮ.
              2017 ಜುಲೈ 21 - ಪುಚ್ಚೆಕೆರೆ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ವರ್ಶಾಂತಿಕ. ಅಪರಾಹ್ನ ಮಂಚಿಯ ಲಯನ್ಸ್ ಸಭಾಭವನದಲ್ಲಿ  ಅವರ ಸ್ಮೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ನೆನಪು ಸಂಚಿಕೆ ಅನಾವರಣ. ತಾಳಮದ್ದಳೆ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ, ಕುಟುಂಬದವರ ಆಯೋಜನೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಯೂರಿದ ಕಲಾ-ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಗೌರವ.

Saturday, September 9, 2017

ಕಲಾಮನಸ್ಸಿನ ಬೀಜ ಊರಿದ ಶಿಬಿರ

ಗುರು ದಿವಾಣ ಶಿವಶಂಕರ ಭಟ್ಟರು ಗಿಡ ನೆಡುವ ಮೂಲಕ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ
ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ - ದಧಿಗಿಣತೋ - ಅಂಕಣ  / 7-7-2017

                    ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದೊಂದು ವಿಭಾಗವು ಕಾಲದ ಓಟಕ್ಕೋ, ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಕಾರಗಳಿಗೋ ಸಿಕ್ಕಿ ಒದ್ದಾಡುವ ಅನುಭವ ಹಲವರದು. ಯಾರನ್ನೂ ದೂರುವಂತಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಾರಣರೇ!  'ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಾರದು' ಎಲ್ಲೋ ಓದಿದ ಸೊಲ್ಲು ರಂಗದ ಒದ್ದಾಟಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯ. ರಂಗದ ನರಳಾಟಕ್ಕೆ ಕೊನೆ ಎಂದು? ಹಳಿಗೆ ತರುವವರಾರು? ರಂಗಸೊಬಗೆನ್ನುವುದು ಮರೀಚಿಕೆಯೇ? ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. 'ರಂಗದ ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಈಗ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಮರು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದು' ಬಹುಶಃ ವರ್ತಮಾನದ ಗೊಣಗಾಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಬಹುದು. ಎಣಿಸಿದಷ್ಟು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ, ಕೆಲಸವಲ್ಲ.
                     ಮಕ್ಕಳ, ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆಯೂರಿವೆ. ಕಾಲಮಿತಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಗತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಮಕ್ಕಳ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡುವುದು ಅವಶ್ಯ. ನಾಟ್ಯ, ಅರ್ಥ, ವೇಷಗಳು 'ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ' ಆಗುತ್ತದಷ್ಟೇ ವಿನಾ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳ ದರ್ಶನ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಡನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಮರಳುವಾಗ ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳು ನನ್ನೊಳಗೆ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿದ್ದುವು. ಶಿಬಿರವನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡು ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನ 'ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ' ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಜರುಗಿದ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
                  ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾದ ಕಾರ್ಯ ಹೂರಣ. ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಡಾ. ರತ್ನಾಕರ ಮಲ್ಲಮೂಲೆ ಸಂಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ. ಜತೆಗೆ ಡಾ.ರಾಜೇಶ್ ಬೆಜ್ಜಂಗಳ ಮತ್ತಿತರರು ಒಂದು ತಪಸ್ಸಿನಂತೆ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲವು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈಗಿರುವ ರಂಗದ ವಿನ್ಯಾಸ ಏನಿದೆಯೋ ಅದರ ಛಾಯಾಪ್ರತಿ ಆಗದೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು, ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಲು ಶಿಬಿರ ಒಂದು ಕೈತಾಂಗು ಆಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇರುವ ತರಬೇತಿ ತಂಡಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಕತ್ತು ತಿರುಗಿಸಿ ಇತ್ತ ನೋಡಬಹುದೇನೋ.
                   ದಿವಾಣ ಶಿವಶಂಕರ ಭಟ್ ಮತ್ತು ಸಬ್ಬಣಕೋಡಿ ರಾಮ ಭಟ್ - ಗುರುಗಳು. ಬಹುಕಾಲ ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಅನುಭವಿಗಳು. ಒಂದು ತಿಂಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜತೆಗಿದ್ದು ಮನಸ್ಸನ್ನು, ಕಲೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗೈರುಹಾಜರಾಗದೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು  ಕಾರ್ಯಹೂರಣದ ಗಟ್ಟಿತನ. "ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಬಹುಶಃ ಉಪನ್ಯಾಸ, ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಥಿಯರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಕಲಿಕೆಯೂ ಜತೆಜತೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸವಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಲ್ಲಮೂಲೆ.
               ಶ್ರೀ ಎಡನೀರು ಮಠದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ದಿವಸಗಳ ಕಾಲ ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿದು ಬೋನಸ್. ಕಲಿತುದನ್ನು ಅನುಭವಿ ಕಲಾವಿದರ ವೇಷಗಳ ನಾಟ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ. ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಕ್ಷಣ. ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಓದುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಮೇಳದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ. ಅನುಭವ ಕಥನ. ಸೂರಿಕುಮೇರು ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಿಂದ ನವರಸಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ಪುಂಡು ವೇಷಗಳ ಕುರಿತು ಪುತ್ತೂರು ಶ್ರೀಧರ ಭಂಡಾರಿ, ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಕುಂಬಳೆ ಶ್ರೀಧರ ರಾವ್, ಮವ್ವಾರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮಣಿಯಾಣಿಯವರು ಹಾಸ್ಯದ ಅನನ್ಯತೆ, ಯಕ್ಷ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತು ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ, ದೇವಕಾನ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರಿಂದ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆ.ವಿ.ರಮೇಶರಿಂದ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ಮಾಹಿತಿ.. ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಗಳ ದಂಡು ಅಯಾಚಿತವಾಗಿ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಒದಗಿದೆ.
                  ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಾ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದು ಹೊಸ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಕಾಲೇಜೊಂದರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಶಿಬಿರವು ನಮ್ಮದು ಎನ್ನುವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಇದೆಯಲ್ಲಾ ಗ್ರೇಟ್. "ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಸಹೃದಯರು ಶಿಬಿರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೈತಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಗಬಹುದೆನ್ನುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರಲಿಲ್ಲ," ಎಂದು ವಿನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ ರತ್ನಾಕರ. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ವರ್ಗ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಿದ್ದರು.
                   ಶಿಬಿರದ ಕಲಾಪಗಳ ವರದಿಗಾಗಿಯೇ ತೆರೆದ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಜಾಲತಾಣ ಗುಂಪು ಇನ್ನೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆ, ಕಲಾವಿದರು, ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಿಂದ ರಾತ್ರಿ ತನಕದ ವಿವಿಧ ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ದೂರದೂರಿನವರಿಗೆ ಶಿಬಿರದ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗುಂಪಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದುವು. ಶಿಬಿರದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳನ್ನು ಸದ್ದುದ್ದೇಶವೊಂದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
                 ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ-ಕಥಕ್ಕಳಿ ಪರಿಚಯ, ಮಂಜೇಶ್ವರದ ಗಿಳಿವಿಂಡು ಭೇಟಿ, ಉಡುಪಿಯ ಯಕ್ಷಗುರು ಬನ್ನಂಜೆ ಸಂಜೀವ ಸುವರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ, ವಿಮರ್ಶಕ ಡಾ.ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರ ಜತೆಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿ... ಹೀಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಲಾಪಗಳು ಶಿಬಿರದ ಹೈಲೈಟ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಾಟ್ಯ, ವೇಷದ ಹೊರತಾದ ಯಕ್ಷಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ತಂಡಗಳು ಕೂಡಾ ಇಂತಹ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು.
               ಶಿಬಿರ ಏನೋ ಮುಗಿಯಿತು. ಪಠ್ಯದ ಒತ್ತಡದ ಜತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ 'ಕಲಾ ಕಾವು' ಆರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡಾ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸ. "ಭಾಗವಹಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಲಾವಿದರಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾದರೆ ಸಾಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ತಯಾರಿ ಆಗಬೇಕಾದುದು ಕಾಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಡನೀರಿನ ಜಯರಾಮ ಮಂಜತ್ತಾಯ. ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಆಶಯವೂ ಇದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘ್ಯ.
                   ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಹೂರಣದ ಶಿಬಿರವು ಮಕ್ಕಳೊಳಗೆ ಕಲಾಮನಸ್ಸಿನ ಬೀಜವೊಂದನ್ನು ಊರಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ಕಲೆಯ ಕಾವು ಸಿಕ್ಕಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಬೇಕು. ಶಿಬಿರ ಮುಗಿದಾಗ ಕಲಾಮನಸ್ಸಿನ ಬೀಜವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಲು ಸಜ್ಜಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಆರೈಕೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳು ಸಸಿಯಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ಪಡೆದವರಾದ್ದರಿಂದ ಇವರಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಶಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
                 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವರುಷದಲ್ಲಿ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಮೂರೋ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಒಂದೊಂದು ದಿವಸದ ಕಲಾಪಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು. ಈಗ ನೀಡಿದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮರುಓದು ಕೂಡಾ ಅಗತ್ಯ. ಭಾಷಣ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ ಕಲಾಪಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಮನದೊಳಗೆ ಇಳಿಯಲು ಸಹಕಾರಿ. ಮಲೆಯಾಳ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಗಿ ಶಿಬಿರವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಕಾಲೇಜಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಯಕ್ಷ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂದೇಶ ಬೀರಿದೆ. ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೋರಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಚಿಣ್ಣರನ್ನು ಅರಿವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ದು ಅವರಿಂದ 'ಯಕ್ಷಗಾನ'ವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವುದೇ ರಂಗದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ.
                 ರತ್ನಾಕರ ಮಲ್ಲಮೂಲೆ ಬಳಗದ ಶಿಬಿರದ ಆಯೋಜನೆ ಹೂವಿನದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅನುದಾನದಿಂದ ತೊಡಗಿ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿಗಾ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಸಹಜವಾಗಿ ಎದುರಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾ ನಗುಮುಖದಿಂದ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಹೂರಣವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಇವರಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾ ಗಟ್ಟಿತನವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹಗುರವಾಗಿಸಿದೆ. 

Thursday, September 7, 2017

ರಂಗದ ಒಳಸುಳಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಬಲಿಪರು

 ಸಂಮಾನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ 'ಬಲಿಪ ಭವನ'ದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪರು
ಅಜ್ಜನ ಮಾತನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೊಮ್ಮಗ
 
ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ - ದಧಿಗಿಣತೋ - ಅಂಕಣ  / 30-6-2017

              ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು. ಮಳೆಯ ಅಬ್ಬರ. ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ 'ಬಲಿಪ ಭವನ'ದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೆ. ಈ ಮಹಾನ್ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಎರಡು ವರುಷದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಭವನದ ಕಾಣ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು-ಮೂರುವರೆ ದಶಕದೀಚೆಗೆ ಪಡೆದ ಸಂಮಾನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಗುಣಕಥನ ಫಲಕಗಳು ಭವನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದುವು. "ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಜಾಗ. ಹಳ್ಳಿಯ ಪರಿಸರ. ಕಲಿಯುವವರಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ. ಕಲಿಯದಿದ್ದರೆ ಕಲೆ ಉಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಭಾಗವತಿಕೆ ಕಲಿಯಲು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಎರಡು ವರುಷ ಬೇಕು. ಭಾಗವತಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಂಡಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ," ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮಾತಿಗಿಳಿದರು. ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು, ಬದ್ಧತೆ, ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗಳು, ಮೇಳ ನಿಷ್ಠೆ, ರಂಗಸುಖಗಳು ಅವರ ಮಾತಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ಕಾಲದ ರಂಗ ಕಥನಗಳ ಬೆರಗಿನ ಝಲಕ್ಗಳನ್ನು ಬಲಿಪರೇ ಹೇಳಬೇಕು.
               ಮೊದಲು ಐದು ದಿವಸದ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಘಟನೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ - ಜತ್ತಿ ಭಾಗವತರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲ. ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರು ಭಾಗವತರು.  ಅವರು ಮಂತ್ರವಾದಿ ಕೂಡಾ. ಒಂದು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜತ್ತಿಯವರು ಭಾಗವತರು. ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರು ಮಂತ್ರವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆಹುತಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು! ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಸಾಯುವಾಗಲೂ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಕಡಿದು,  'ಕುರ್ದಿ’ಯ (ಅರಶಿನ ಅಥವಾ ಕುಂಕುಮವನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದ ಪಾಕ) ನೀರನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. 'ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಅಂದಾಗ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ, ಭಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಆರಾಧನಾ ಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಕಾಳಿ, ರಕ್ತೇಶ್ವರಿ ದೈವಗಳು ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೋ ಏನೋ? ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಜನರು ಮನಸಾ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
              ಉಳ್ಳವರು ’ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ” ಪ್ರಸಂಗ ಆಡಿಸುವಾಗ ಗೌಜಿಗಾಗಿ 'ತಾಸೆ'ವಾದನ ತಂಡವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ತಾಸೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯೆ 'ಗರ್ನಾಲು' ಸಿಡಿತ. ಇಂತಹ ಗೌಜಿಗಳಿಗೆ 'ಸಮುದ್ರ ಮಥನ' ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬರುಬರುತ್ತಾ ಗೌಜಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಗೌಜಿಯ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕುದ್ರೆಕೂಡ್ಲು ರಾಮ ಭಟ್ಟರು ಚೆಂಡೆ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು, "ಚೆಂಡೆ ಇರುವುದು ಯಾಕೆ? ವೇಷಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಬೇಕು? ತಾಸೆಯ ನಡೆಗೆ ವೇಷಗಳು ಕುಣಿಯಲಿ? ನೋಡೋಣ" ಎಂದು ಕಡಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.
                 ಪೊಳಲಿ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ವೆಂಕು ಭಾಗವತರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ತುಂಬಾ ಅಂದದ ಪದ್ಯ. ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪದ್ಯಗಳು ಬಾಯಿಪಾಠ ಬಂದರೆ ಜಾಗಟೆ ಹಿಡಿಯಬಹುದು ಎಂದು ವೆಂಕು ಭಾಗವತರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ನನಗಾಗ ಹದಿನೆಂಟನೇ ವರುಷ. ನೀವು ಬಲಿಪರ ಪುಳ್ಳಿಯಲ್ವಾ. ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸಂಗ ಬಾಯಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಮೂವತ್ತೈದು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖುಷಿಯಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. 'ಮಹಾಭಾರತದ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ' ಪ್ರಸಂಗ ಬಾಯಿಗೆ ಬರುತ್ತದಾ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ನಾನು ನಿರುತ್ತರನಾದೆ. ಅದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ ಎಂದು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರು.
            ಭಾಗವತರಿಗೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಕಂಠಸ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು. ಬರೆದಿಡಲು ಪರಿಕರಗಳಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಓಲೆಗರಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುವಷ್ಟೇ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬರೆದಿಟ್ಟ ಪ್ರಸಂಗವಿದ್ದರೂ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನಿಟ್ಟು ಹಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಪಡಿಮಂಚವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತೇ ಹಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತಲ್ವಾ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಎಷ್ಟೆಷ್ಟು ಪದ್ಯ, ಆ ಪದ್ಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಭಾಗವತ ಹೇಳಬೇಕು. ಒಂದು ಆಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿದರೆ ಮರುದಿವಸ ಕಲಾವಿದರು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನವಿಡೀ ನಡಿಗೆಯಲ್ವಾ. ಕಾಡು ಹರಟೆಯಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆ, ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ, ನಾಟ್ಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುವುದು. ಊಟ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ರಂಗನಿಷ್ಠತೆಯಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಗೊಣಗಾಟವಿಲ್ಲದೆ ವೇಷ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವೇಷ, ರಂಗದ ಕುರಿತು ಪ್ರೀತಿಯಿತ್ತು,
               ಪ್ರತೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಥಾಸಾರವು ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಕಥೆ ಆರಂಭ. ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಗೆ ಕವಿಗೆ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಯಗಳಿವೆ. ಅದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಹೇಳಬೇಕು. ವೇಷವು ಕುಣಿಯಬೇಕು. ಇದು ಪ್ರಸಂಗ ಕವಿಗೆ ಕೊಡುವ ಗೌರವ. ಪ್ರಸಂಗಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹಾಡುವ 'ಅಂಬುರುಹದಳನೇತ್ರೆ.. ಸ್ತುತಿಯು ಕೃಷ್ಣಸಂಧಾನ ಪ್ರಸಂಗದ್ದು. ಭಾಗವತಿಕೆ ಕಲಿಯುವವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
              ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ (ಬಣ್ಣದ ಮನೆ) ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆಯ ಬಳಿಕ ಮಂಗಳದ ವರೆಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಸವರ್ಾಧಿಕ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭಾಗವತ. ಅವನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯದೆ ರಂಗಕ್ಕೆ ವೇಷಗಳ ಹೊರತು ಮಿಕ್ಕವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೆ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದೇ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಮೇಳದ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು ಪ್ರಸಂಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯವಾದ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೂಡಾ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು. ವೇಷ ತೆಗೆದು ಪ್ಯಾಂಟ್, ಅಂಗಿ ತೊಟ್ಟು ರಂಗಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಿಲ್ಲ. ಯಥಾಸಾಧ್ಯ ನಾನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತನಕ ಇಂತಹ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಭಾಗವತನಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
              ಮದ್ದಳೆಯ 'ಛಾಪು' ಇದೆಯಲ್ಲಾ, ಅದಕ್ಕೂ ಗೌರವವಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಛಾಪು ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಅರ್ಥ ಹೇಳುವಾಗ ಛಾಪು ನುಡಿತ ಸಲ್ಲದು. ವೇಷಧಾರಿಯ ಅರ್ಥ ನಿಂತ ಕೂಡಲೇ ಮದ್ಲೆಗಾರ ಛಾಪು ಹಾಕುವುದು ಕ್ರಮ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅರ್ಥದ ಮಧ್ಯೆ ಛಾಪು ಹಾಕಿದರೆ 'ಬೇಗ ಮುಗಿಸಿ' ಎನ್ನುವ ಸೂಚನೆ. ಎರಡನೇ ಛಾಪು ಬರುವಲ್ಲಿಯ ತನಕ ವೇಷಧಾರಿ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಕೂಡದು. ಎರಡನೇ ಛಾಪು ಬಿತ್ತೋ, 'ಅರ್ಥ ನಿಲ್ಲಿಸಿ' ಎಂದರ್ಥ. ಒಂದು ಛಾಪಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಅರ್ಥವಿದೆ. ಇದು ಮದ್ಲೆಗಾರರ ಅರ್ಹತೆ. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕೈಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದಾದರೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಛಾಪಿನ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲೇ ಭಾಗವತ ಪದ್ಯ ಹಾಡಬೇಕು. ನಾನು ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ.
               ಚೌಕಿ ಎನ್ನುವುದು ಕಲಾವಿದರ ಮನೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಅನ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ವೇಷಧಾರಿಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯರು ಬಿಡಿ, ವೇಷಧಾರಿಗಳೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಕಾರಣ ಮತ್ತೇನಿಲ್ಲ. ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಆತ ಧರಿಸುವ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಇವೆಯಲ್ಲಾ. ಅದಕ್ಕೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಕೊಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರೊಳಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಮುಗಿಸಬೇಕು.  ಭಾಗವತರ ತನಕ ದೂರು ಹೋದರೆ, ಭಾಗವತ ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಯಜಮಾನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲೇಬೇಕು.  ಯಜಮಾನರಿಂದಲೇ ಕೊನೆಯ ತೀರ್ಪುು.
              ವೇಷಧಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಮದ್ದಳೆಯನ್ನೋ, ಚೆಂಡೆಯನ್ನೋ ನುಡಿಸುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲ. ನುಡಿತಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ವೇಷವು ಕುಣಿದಾಗಲೇ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ. ಪದ್ಯ ಹೇಳಲೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮಾನದಂಡವಿದೆ. ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಿದೆ. ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ಪ್ರಸಂಗವು ತುಂಬಾ ಸರಳ. ಪದ್ಯ ಹೇಳುವಾಗಲೇ ಅದು ಮಾತನಾಡಿದ ಹಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಆಶಯ. ಪದ್ಯ ಹೇಳುವಾಗ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಲೋಪ ಆಗಬಾರದು. ಅದು ಕವಿತಾ ದೋಷ. ಭಾಗವತನು ಕವಿಗೆ ಮಾಡುವ ಅವಮಾನ.
             ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ಭೂತಕಾಲದ ರಂಗಕ್ಕೆ ದನಿಯಾದಾಗ ನಾನು ಕಿವಿಯಾದೆ. ಕೊನೆಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಕೊಂಡದ್ದು ಬೆರಗು ಮಾತ್ರ.

Wednesday, September 6, 2017

ಮಾಸಿದ ನೆನಪು ಸೂಸುವ ಚೆಲ್ನಗು

ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ - ದಧಿಗಿಣತೋ - ಅಂಕಣ /9-6-2017

             ಹಳ್ಳಿ ಮನೆ. ಜಗಲಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರು ಕುಳಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಚೆಲ್ನಗು ಬೀರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಾಗಿಯೇ ಮಾತನಾಡಲಿ ಎಂದು ನೀವು ಬಿಗುಮಾನ ತೊರಿದರೆ ಮತ್ತದೇ ನಗು ಮತ್ತು ಗೌರವ ಭಾವದ ಸ್ವಾಗತ.
            ಅವರ ನೆನಪಿನ ಗೆರೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಗೆರೆಯು ಮಿಂಚಿ ಮರೆಯಾದಾಗ ವಿಷಣ್ಣ ಮುಖ ಅರಳುತ್ತದೆ, ಪುಳಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೆನಪುಗಳು ರಾಚಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಮಿಷದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತದೇ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞತೆ.
           ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ರಂಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾಡಿದ ನಾಯ್ಕರು ಮಾತನಾಡಲು ಅಶಕ್ತರು. ಒಂದೂವರೆ ದಶಕದಿಂದ ಬಾಧಿಸಿದ ಅಸೌಖ್ಯತೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಲೆದಾಟದಿಂದ 'ಬಚ್ಚಿದ' ಬದುಕು. ಗುಣವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯರುಗಳ ಭೇಟಿ. ನಿರಂತರ ಶುಶ್ರೂಷೆ. ಈಗ ಅತ್ತಿತ್ತ ನಡೆಯುವಷ್ಟು, ಗ್ರಹಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತ. ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ದೂರ, ಬಹುದೂರ.
             ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆ, ಕಳೆದ ದಿನಗಳು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನೆನಪಿನಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು, ಪದ್ಯವನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೆ ಪದ್ಯದ ಸೊಲ್ಲನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಸುತ್ತೆಲ್ಲಾ ಜರಗುತ್ತಿದ್ದ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಹೇಳಿದರೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವೂ ನಿಮಿಷಾರ್ಧ. ಅಸ್ಪಷ್ಟ.
              ನಿವೃತ್ತ ಅಧ್ಯಾಪಕ, ಅರ್ಥಧಾರಿ ಬಿ.ಎಸ್.ಓಕುಣ್ಣಾಯರು ನಾಯ್ಕರ ಒಡನಾಡಿ. ಪಾಣಾಜೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುತೇಕ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರದ್ದೇ ಭಾಗವತಿಕೆ. ಇವರಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ. ಓಕುಣ್ಣಾಯರ ಜತೆ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾಯ್ಕರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಗೊತ್ತಾದ ಬಳಿಕ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಬೇಗುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದಿದ್ದರು.
                   ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಟುಕುಕ್ಕೆ - ಖಂಡೇರಿಯು ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರ ಹುಟ್ಟೂರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನಿಹದ ಅರೆಕ್ಕಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮಯದಿಂದ ವಾಸ. ಈಗವರಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತು ವರುಷ ದಾಟಿತು. ತಂದೆ ಐತು ನಾಯ್ಕ. ತಾಯಿ ಅಮ್ಮು. ಮೂರರ ತನಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
               ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದದ ಒಲವು. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾಗವತನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ. ಕೇಳಿ ಕಲಿತುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರಿಂದ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಪಾಠ. ಬಣ್ಣದ ಕುಂಞಿರಾಮರಿಂದ ನಾಟ್ಯಾಭ್ಯಾಸ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಮದ್ದಳೆಯ ಕಲಿಕೆ. ಮುಂದೆ ನಿಡ್ಲೆ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್ಟರು ಚೆಂಡೆಗೆ ಗುರುವಾದರು.
                ಯಕ್ಷ ಪ್ರಚಂಡರ ಜತೆಗಿದ್ದ ಅನುಭವವು ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರ ಮೇಳ ಜೀವನದ ಸುಭಗತನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿತು. ಮೂವತ್ತೇಳು ವರುಷ ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಮೇಳವೊಂದರಲ್ಲೇ ತಿರುಗಾಟ. ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ಪಡಿಮಂಚವೇರಿದ ಭಾಗವತ ಮುಂದೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿಸುವ ತನಕ ನಿಷ್ಣಾತರಾದರು.
               ಕಟೀಲು ಮೇಳ ಸೇರುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರುಷ, ಕುಂಡಾವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರುಷ ಮತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.  ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.
             ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಬಿರುಬಿನ ಕಾಲ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ನಡೆದಾಗ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗೆ ಮೊದಲ ಮಣೆ. ಉದ್ಧಾಮರ ಕೂಟಗಳು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯ್ಕರಿಗೆ ಬಿಡುವಿರದ ದುಡಿಮೆ. ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟುದೂ ಇದೆ.
             'ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಆಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ಮೇಳದ ಯಜಮಾನರು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು ಇವರಿಗಿದ್ದ ಅನುಭವವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ,' ಎಂದು ಗಂಡನಿಗೆ ಸಾಥ್ ಆಗುತ್ತಾರೆ ಮಡದಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ.
             ಅವರು ಈಗ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ! ಅವರು ಹಾಡಿದ ಒಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದು ದಾಖಲೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಎನ್ನುವ ಆಶಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯವರಿಗಿದೆ. ಗಂಡನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು  ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುವ, ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯವರ ಆಸೆ ಹುಸಿಯಾಗದು.
                ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಗಂಡನಿಗೆ ಆಸರೆ. ನಾಯ್ಕರಿಗೆ ದನಿ. ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಿ. ಸರಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಕೆಲಸ. ಮಗ ದೇವಿಪ್ರಸಾದ್ ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋಗದ ದುಡಿಮೆ. ನಾಯ್ಕರ ಅಸೌಖ್ಯತೆಗೆ ಇವರೆಲ್ಲರ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು, ಒಂದೂವರೆ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಔಷಧಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ.
                ಭಾಗವತ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ ರಾಯರು ತಾನು 1991ರಲ್ಲಿ ಕಟೀಲು ಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರು ಸಹ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತಮ್ಮ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥ 'ಯಕ್ಷಭೃಂಗ'ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.
                ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಪ್ರಭಾಕರ ರಾವ್ ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಕೆ.ನಾಯ್ಕ್ ಶಿರೋಲ್ತಡ್ಕರು ಕಾಟುಕುಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂಮಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ನಾಯ್ಕರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಅಂದು ಗುರುತು ಹಿಡಿದು ಖುಷಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ತಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಅಭಿಷೇಕ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿದದವರ ಕಣ್ಣು ಆದ್ರ್ರವಾಗಿತ್ತು.
             ಬದುಕಿಗೆ ಎರವಾದ ಅಸೌಖ್ಯತೆಯು ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರ ಯಕ್ಷ ಬದುಕು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುವುದು ವಿಧಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ನೆನಪನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ? ಬಹುಶಃ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಯ್ಕರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈಗಿನಂತೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಫೇಸ್ಬುಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಪುಟ ತೆರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ 'ರಾಕಿಂಗ್' ಅಂತ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಕಮೆಂಟ್ಗಳ ಮಹಾಪೂರವೇ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು!
             ಕಾಟುಕುಕ್ಕೆ ಕೊರಗಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರ ಸೇವಾತತ್ಪರತೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಲವು. ಕುಂಬಳೆಯ ಕಣಿಪುರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಬೊಂಡಾಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬೊಳ್ಳಿಂಬಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಲಾರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲದೆ; ವಿವಿಧ ಸಂಮಾನ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಬೊಳ್ಳಿಂಬಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಲೇಖನವು ಅವರಿಗೊಂದಿಷ್ಟು ಸಂಮಾನಗಳನ್ನು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎನ್ನಲು ಖುಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
              ಇಂದು ಅಶಕ್ತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾದ ಸಂಮಾನಗಳು, ಸಹಕಾರಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಪುರಾಣ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಂಬದ ಸರಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ನಾಯ್ಕರಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಪರಿಚಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
                ಮಾಸಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಐದಾರು ವರುಷವಾಯಿತು, ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಅವರ ಚಿರಂಜೀವಿ ದೇವಿಪ್ರಸಾದ್. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳೇ ಆಸರೆ. ಅಭಿಮಾನವು ಅಶಕ್ತತೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅಂತಹ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಗರಿಮೆ. ಏನಂತೀರಿ.

Tuesday, September 5, 2017

ರಂಗ-ಪ್ರಸಂಗ - ಸದ್ದಾಗಬೇಕಾದ ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸ

ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ 'ದಧಿಗಿಣತೋ' ಅಂಕಣ /16-6-2017

                 ಭಾಗವತ ಸಿರಿಬಾಗಿಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರು ನನಗೆ ಒಗಟಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ! ತನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಯೋಚಿಸುವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂತೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ! ಈ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಥಾ ಭಾವಿಸದಿರಿ.
                 ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಸರಿಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳು ಹಗಲನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ, ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹಗಲಾಗಿಯೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ದುಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿದರೆ, ಹಗಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಲೀ, ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚದ ಗಾಢ ಆಗು ಹೋಗುಗಳತ್ತ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಏನಿದ್ದರೂ ಮಳೆಗಾಲದ ಬಿಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆ, ಓದಿನತ್ತ ಗಮನ. ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಹೀಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ. ಕಾಲಮಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಬಂದ ಬಳಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
                 ಸರಿ, ಕೆಲವು ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದೇವೇಂದ್ರನ ಬಲ (ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ, ವಾಯು), ರಾಕ್ಷಸ ಬಲ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಎಳೆಯ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಐದಾರು ವರುಷದಿಂದಲೂ ಅದೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದರೆ ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯ ಕ್ಷೀಣತೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಮೇಲೇರದೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ, ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾದರೂ  ಎಂತು? ಕಲಾವಿದ ಅಂದರೆ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲವಲ್ಲಾ. ವೇಷ ತೊಡುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಇದರತ್ತ ಉದಾಸೀನತೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಮಂದಿ ಎಷ್ಟು ಬೇಕು? ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದ ನಿಂತ ನೀರಿನಂತೆ. 'ಇಂತಹ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಿಷ್ಟು ವರುಷ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ' ಎನ್ನುವ ಬಯೋಡಾಟ ಬರೆಯಬಹುದಷ್ಟೇ.
                   ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು? ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಗ ಒಪ್ಪಿತ್ತೇ? ಜನ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪಡೆದಿದೆಯಾ? ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಿತ್ತೇ? ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ತರಗಳು ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬರ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಾದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇಂದು ತರಬೇತಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಅನುಭವಿ ಕಲಾವಿದರು ಗುರುಗಳಾಗಿ ಒದಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ವರುಷದ ತರಬೇತಿಯ ಬಳಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೇ ತಾನು ಕಲಾವಿದನಾಗಲು ಬೇಕಾದ ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗಿದ್ದು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದ ಕಲಿಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು.  ಇಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗಿದೆಯೇ? "ಮೊಬೈಲ್ ಕೈಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ರಂಗ ಕಲಿಕೆಯತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನನ್ನು ಉಜ್ಜುವುದರಲ್ಲೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಕಲಾವಿದ ಪೆರ್ಮುುದೆ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಆಟದ ಚೌಕಿಯಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಗೊಣಗಾಡಿದ ಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.  
                ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರು ಇಂತಹ ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ, ಕುತೂಹಲಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು 'ರಂಗ-ಪ್ರಸಂಗ' ಎನ್ನುವ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಣಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೨೦೧೭ ಜೂನ್ 10ರಂದು ಉಡುಪಿ ರಾಜಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. ಕಲಿಯಬೇಕೆನ್ನುವ ಹಟವಿದ್ದವರಿಗೆ, ರಂಗ ನಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಕುತೂಹಲಿಗಳಿಗೆ, ಪ್ರಸಂಗವೊಂದರ ಓಟವನ್ನು ಕವಿಯ ಆಶಯದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರೆ ಕಲಾವಿದ ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನಬಹುದೇನೋ? ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸಿರಿಬಾಗಿಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
                ಒಂದೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನಿಟ್ಟು, ಆ ಪ್ರಸಂಗದ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಆಶಯ, ರಂಗತಂತ್ರಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತಿ ವಿಧಾನ, ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದಾಖಲಾತಿಯ ಮುನ್ನ ಹಿರಿಯರ ಜತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಂಗದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಂಗ, ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿ ಕಲಾವಿದರ ಕೈಗಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರ ಯಶದ ಹಿಂದೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಯತ್ನಗಳು ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಯ್ಯರು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆಯೋಜನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
                  ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ 'ಬ್ರಹ್ಮಕಪಾಲ, ಸೈಂದವ ವಧೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತು' ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು, ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು, ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ, ಶಿವಶಂಕರ ಬಲಿಪರು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 'ಸೈಂದವ ವಧೆ' ಪ್ರಸಂಗವು ರಂಗತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಆಖ್ಯಾನ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯೆ ಬರುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಸಂಗ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು, ಪಾತ್ರಗಳ ಕುಶಲತೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಾಣ್ಮೆ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಕುಸುರಿಗಳು ಪ್ರಸಂಗದ ಜೀವಾಳ. ಹಿರಿಯರಾದ ಬಲಿಪರು ಕಲಾವಿದರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾತ್ರದ ನಡೆಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಯಶ ಕಂಡಿತು.
                  ಪ್ರದರ್ಶನದಂದು ಸಂಜೆ ಬಲಿಪ ಭಾಗವತರ ಸುತ್ತ ಕಲಾವಿದರು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಂಗ ಪಠ್ಯದ ಪ್ರತಿಯಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯನ್ನು ಬಲಿಪರು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಮೂಡಿದ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. "ಇಂತಹ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಪ್ರಸಂಗವೊಂದರ ಯಶಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಳಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡಾ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಬೇಕು. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಕಲಾವಿದರು ಸಮಾಲೋಚನೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಇಂತಹ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ," ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಕಲಾವಿದ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೊಳ್ಳ ಕಾಸರಗೋಡು.
                     ಸಿರಿಬಾಗಿಲು ವೆಂಕಪ್ಪಯ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಿ) ಕಾಸರಗೋಡು ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರು ಯಕ್ಷ ದಾಖಲಾತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಆಶಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ಬಳಗವು ಅವರೊಂದಿಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ 'ಇಸಂ'ಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ, 'ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ' ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಮಯ್ಯರ ಯಕ್ಷ ಕಾಳಜಿಗೆ ಶರಣು. ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನಿಗಳಿಂದ ಹೇಗೋ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಂತ ದುಡಿಮೆಯ ಗಳಿಕೆಯನ್ನೂ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದಿದೆ.
                  ಇಂತಹ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕೈತಾಂಗು ಇದ್ದಂತೆ. ಕುರಿಯ, ಬಲಿಪರಂತಹ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ದಾಖಲೀಕರಣಕ್ಕೊಂಡು ತುರಾಯಿ ಇದ್ದಂತೆ. ರಂಗದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಹಲವು ಕಾಲದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಉಳಿಸುವ, ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಕೈಜೋಡಿಸಬೇಕು.
                    ಲೇಖನಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರು ಒಗಟಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ. ಒಬ್ಬ ಭಾಗವತನಾಗಿ ಎಲ್ಲರಂತೆ ತನ್ನ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ 'ಡ್ಯೂಟಿ' ಮುಗಿಸಿ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಗಡದ್ದಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೂ ಇರಲಿ, ಹೇಗೂ ಸಾಗಲಿ, ನಾನಿರುವುದೇ ಹೀಗೆ ಎನ್ನುವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮಾನವ ಸಹಜ ಎಂದೆನ್ನುವ ಪರದೂಷಣೆ, ನಿಂದೆ, ಗೇಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ತನಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಟ್ಟ, ಕೀರ್ತಿ ನೀಡಿದ ರಂಗಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯು ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಬಳುವಳಿ. ಅಂತಹ ಚೇತನಗಳ ಅದರ್ಶದಡಿ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರ ಇಂತಹ ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವೂ ದಾಖಲಾಗಬೇಡವೇ? 
(ಚಿತ್ರ: ಉದಯ ಕಂಬಾರ್, ನೀರ್ಚಾಲು)